ادبی

ادبیات فارسی

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و پنجم بهمن 1389ساعت 12:32  توسط حمید  | 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و پنجم بهمن 1389ساعت 12:24  توسط حمید  | 

حافظ

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و پنجم بهمن 1389ساعت 12:19  توسط حمید  | 

گلستان سعدی

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و پنجم بهمن 1389ساعت 12:16  توسط حمید  | 

دیوان حافظ

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و پنجم بهمن 1389ساعت 12:8  توسط حمید  | 

روزی مظفرالدین شاه وارد مجلسی می شد ، جلوی در ورودی دو نفر مأمور
ایستاده بودند ، شاه روی به یکی از آن ها کرده و پرسید : اسم تو چیست ؟
مأمور گفت : قربانعلی .
پرسید : این چیه که در دست داری ؟
گفت : اسلحه است .
شاه گفت : باید از آن به خوبی مواظبت کنی ، این تفنگ مثل مادر توست .
بعد شاه از دیگری پرسید : نام این چیه ؟
مأمور دوم گفت : قربان این مادر قربانعلی است .

شخصی نزد طبیبی رفت و گفت : دردی دارم آن راعلاج کن
طبیب پرسید  چه دردی داری ؟
مریض گفت : چند روز است که موی من درد می کند!
طبیب پرسید : امروز چه خورده ای ؟
مریض گفت : نان و یخ!
طبیب گفت : نه دردت به درد آدمیان می ماند و نه غذایت به غذای عالمیان!


صاحت منصبی از جنگ بر گشته بود ، از او پرسیدند : در این جنگ شما چه کردید ؟
گفت : هر دو پای یک نفر دشمن را از قوزک بریدم .
گفتند : چرا سرش را نبریدی ؟
گفت : سرش را کس دیگری بریده بود !

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و پنجم بهمن 1389ساعت 12:1  توسط حمید  | 

ادبیات فارسی ذوم راهنمایی - درس 1 تا 14

 

فصل اول : درس اوِِّل – انقلاب اسلامي تولدي ديگر صفحه 4

وا‍ژه نامه :

خفقان : سكوت و اضطراب

استبداد : خودسري

همّت : اراده

عصر بيدادگري : دوره ظلم

سامان يافته : نظم يافته

عرصه : ميدان

پيشوا : رهبر

رايحه : عطر و بو

ديار : (ج دار) خانه ها ، شهرها

تعاليم : (ج تعليم) آموزش

باطن : ذات ، سرشت

كرامت : بزرگواري

تكريم : گرامي داشتن

زايا : زنده

انسجام : وحدت

منش : رفتار

معيار : اندازه

 

دانش هاي زباني و ادبي صفحه 8

اجزاي سازنده هر جمله كدامند و مهم ترين جزء آن چيست ؟

هر جمله از نهاد و گزاره ساخته مي شود كه مهم ترين جزء آن گزاره فعل است.

  

زمان هاي هر فعل كدامند ؟ (نوشتم- مي نويسم- خواهم نوشت)

  ماضي        مضارع      مستقبل 

نوشتم           مي نويسم     خواهم نوشت

چهار ويژگي هر فعل را بنويسيد؟

1-زمان    2- شخص    3- شمار  4-انجام کار و پذیرفتن حالت

به چه آثارو نوشته هايي آثار ادبي مي گويند ؟

هر گاه نويسنده حاصل افكار و عقايد و باور هاي خود را به صورت جملات تـأثيرگذار بيان كند و در آن از آرايه هاي ادبي استفاده كند به نوشته ي او ادبي مي گويند.

 

 

 

 

 

درس پنجم : آداب و فرهنگ ايرانيان صفحه 32

 واژه نامه :

منش : رفتار

انعطاف پذير : هماهنگ با هر وضع جديد

نجيب : با اصل و نسب

پرآزرم : با حيا

ستيز و آويز : جدل ، جنگ و پيكار

غضب :خشم

مجادله : بحث لفظي

نرم خو : مهربان

سوگواري : عزاداري

تعارف : خوش آمد گويي

متين : محكم و استوار

موقّر : با وقار و احترام

لطيفه پرداز : نكته سنج

ملال : رنج و ناراحتي

القاب : (ج لقب) نام ها

عامّ المنفعه : آن چه سودش عمومي است

اوليا : (ج ولي) سر پرست

فضيلت : برتري

كلمات قصار : كلمات كوتاه و پرمعني

دل آويز : دل خواه ، مطلوب

بر : نتيجه

محضر: پيشگاه

اعيان : بزرگان

تعبيه : جاسازي ، قرار داده شده

مستور :پوشيده

طلّاب : (ج طالبه) دانشجويان

ائمّه : (ج امام) پيشوايان

اوصيا : (ج وصي) جانشينان

چكيده مو عصاره : فشرده و كوتاه

نغز : خوب و نيكو

صحن : ميان خاصه

مشبّكي : داراي شبكه و سوراخ

غرس : كاشتن

خاصّه : مخصوصاً

مزروع : كاشته شده

بصيرت : روشن بيني و دانايي

دانش هاي زباني و ادبي صفحه 38

فعل گذرا و ناگذر را تعريف كنيد.

به فعلي كه فقط به نهاد نياز دارد فعل ناگذر و فعلي كه علاوه بر نهاد به مفعول هم نياز دارد فعل

ناگذر مي گويند و هميشه در جواب ( چه چيز را ؟ چه كس را ؟) فعل گذرا معني مي دهد.

مانند : چه چيز را نوشت ؟ چه كس را آفريد ؟

مفعول يعني چه ؟

در جمله هايي كه فعل گذرا دارند كلمه اي در جواب (چه چيز را ؟ چه كس را ؟) معني مي دهد مفعول نام دارد.مانند : علي كتاب را آورد. چه چيز را آورد ؟ كتاب را آورد . پس كتاب مفعول است.

حرف اضافه و متمم را تعريف كنيد.

به حرف هايي مانند :(از- به – با – بر – در – براي – چون – جز – بي و ...) حرف اضافه مي گويند و هر كلمه اي كه بعد از اين حرف مي آيد متمم مي نامند.

  مانند : علي از خانه به مدرسه رفت. ح = حرف اضافه     م = متمم

 

                 ح   م   ح    م

كلمات قصار را تعريف كنيد.

جملات كوتاه و پرمعني كه باعث زيبايي هنري و ادبي مي شود كلمات قصار مي گويند.

امثال و حكم را تعريف كنيد.

به بعضي از كلمات قصار كه فشرده و خلاصه ي افكار و انديشه هاي بلند هستند امثال و حكم مي گويند.

 

 

درس هشتم نگارنده ي زيبا صفحه 59

بيني چه رقم هاي شگرف است و دل آرا          بر صحفه ي هستي ز خداوند تعالي

داراي دو گيتي ملك العرش توانا                 كاو را نه نياز است و نه انباز و نه همتا

هر نوع كند نقش و خود از نقش منزّه             هر جنس كند جفت و خود از جفت مبرّا

هم كار گهي هم چو زمين ساخته معمور         هم بارگهي هم چو فلك داشته  بر پا

چه زشت و چه زيبا همه نقش قلم اوست         ني ني نكند زشت ، نگارنده ي زيبا

 

                                                                                 وصال شيرازي

                    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

راستي را كس نمي داند كه در فصل بهار

                                از كجا گردد پديدار،اين همه نقش و نگار؟

عقل ها حيران شود كز خاك تاريك نژند

                              چون بر آيد اين همه گل هاي نغز كامكار؟

چون نپرسي كاين تماثيل از كجا آمد پديد؟

                               چون نجويي كاين تصاويرازكجا شد آشكار؟

برق ازشوق كه مي خندد بدين سان قاه قاه؟

                                ابرازهجر كه مي گريد بدين سان زار زار؟

كيست آن صورتگر ماهر كه بي تقليد غير

                            اين همه صورت برد برصفحه هستي به كار؟

 

 

 

 

 

 

 

 

 

واژه نامه :

شگرف : زيبا و عجيب

تعالي : بلند مرتبه

انباز : شريك

منزّه : پاك و بي عيب (گناه)

مبرّا : پاك و بي عيب (تهمت)

فلك : آسمان

نژند : اندوه گين

نغز : خوب و نيكو

كامكار : خوشبخت

تماثيل : (ج تمثيل) شكل ها

هجر : دوري

غير : ديگري

ملك العرش : صاحب تخت پادشاهي

 

 

 

 

 

سوالات اضافه + :

درباره ي وصال شيرازي چه مي دانيد ؟

شاعر قرن سيزدهم هجري در دوره ي قاجاريه است كه مهمترين اثر وي مثنوي نرم وصال است.

درباره ي قآني شيرازي چه مي دانيد ؟

در قرن سيزدهم هجري و در دوره ي قاجاريه مي زيست كه كتاب پريشان به شيوه ي گلستان سعدي نوشته ي او است.

در كدام بيت از شعر نگارنده ي زيبا آرايه ي تلميح به كار رفته است ؟

بيت دوم ، مصراع دوم «كاو را نه نياز است و نه و انباز ونه همتا» اشاره شده به آيه ي

«الله الصَمَد و كُفواً احَد» سوره ي توحيد.

در كدام بيت اين شعر آرايه ي تشبيه به كار رفته است ؟

در بيت چهارم كه زمين را به كارگاه و آسمان را به بارگاه مانند كرده است.

 

 

 

 

 

 

دانش هاي زباني و ادبي صفحه 61

واژه هاي دخيل يا قرضي را تعريف كنيد.

بعضي از كلمات براي فني سازي و كمك به زبان فارسي از زبان هاي ديگر وارد زبان فارسي

مي شوند و جزئي از زبان مي شوند كه به اين واژه ها دخيل يا قرضي گفته مي شود. مانند:ملك العرش

قصيده را تعريف كنيد شكل آن را بكشيد و موضوع آن را بنويسيد؟

شعري كه قافيه ي آن در مصراع اوّل بيت اوّل و همه ي مصراع هاي دوم بيت هاي ديگر مي آيند.

موضوع قصيده : ستايش خدا – وصف طبيعت – بيان مسائل اخلاقي

تفاوت غزل و قصيده در چيست ؟

تعدادبيت هاي غزل ازهفت تا سيزده بيت است ولي تعداد بيت هاي قصيده تاهفتاد ياهشتاد بيت مي رسد.

 

 

 

 

 

 

فصل چهارم : درس نهم سرمايه ي خوبان صفحه

با ادب باش كه تكليف جوانان ادب است

فرق مابين بني آدم  و حيوان ادب  است

راحت روح زنان،زينت مردان ادب است

                                 باادب باش كه سرمايه ي خوبان ادب است

                              آيه آيه  همه جا  سوره ي قرآن  ادب است

با ادب باش كه اندرهمه جا يابي راه

در قيامت نشود روي سفيد  تو سياه

همچويوسف به سرتخت برآيي ازچاه

                                با ادب باش كه سرمايه ي خوبان ادب است

                                آيه آيه  همه جا  سوره ي  قرآن  ادب است

گرتوخواهي كه دلت دردوجهان شاد شود

همه كس از سخنت خرّم و دل شاد شود

خاطرت يك سره از رنج و غم آزاد شود

                                 با ادب باش كه سرمشق جوانان ادب است

                            آيه آيه  همه جا  سوره ي قرآن  ادب است

  

 

 

بي ادب مي شود از فيض الهي  محروم

خويش را مي كند از جهل و شقاوت معدوم

از احاديث و روايات  به  ما  شد ملعوم

                                    شرف و منزلت مرد سخندان ادب است

                                    آيه آيه همه جا سوره ي قرآن ادب است

گشت از علم و ادب مذهب اسلام،عيان

شرح اين مسئله امروز نگنجد به بيان

«خوش بود گر محك تجربه آيد به ميان

                                   محك  خالص كافر ز مسلمان ادب است

                                    آيه آيه همه جا سوره ي قرآن ادب است

مرد را معرفت و علم و ادب مي بايد

روح را لذت وتفريح و طرب مي بايد

گرچه دركسب هنر،رنج وتعب مي بايد

                             آن كه هرمشكلي ازوي شودآسان،ادب است

                           آيه آيه  همه جا  سوره ي قرآن  ادب است

   

                                                                                نسيم شمال     

 

بني آدم : فرزند انسان

فيض : بخشش

جهل : ناداني

شقاوت : بدبختي

معدوم : نابود

عيان : آشكار

محك : ابزار سنجش

معرفت : شناخت دانش

طرب : شادي و نشاط

تعب : سختي و رنج

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سوالات اضافه + :

درباره ي نسيم شمال چه مي دانيد ؟

سيد اشراف الدّين حسيني شاعر و روزنامه نويس دوره ي مشروطه موسس روزنامه ي نسيم شمال وبه همين علت به اين نام معروف شد.

بيتي كه نسيم شمال از حافظ در بيت خود آورده است چيست ؟

خوش بود گر محك تجربه آيد به ميان تا سيه روي شود هركه دوغش باشد

در كدام بيت درس آرايه ي تضاد به كار رفته است ؟

در مصراع « راحت روح زنان ، زينت مردان ادب است.»

يا در مصراع « محك خالص كافر ز مسلمان ادب است. » دراين دو بيت زنان و مردان و كافر و مسلمان تضاد دارند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

دانش هاي زباني و ادبي صفحه 68-69

به چه كلماتي مترادف و به چه كلماتي متضاد مي گويند ؟

كلماتي كه معناي نزديكي به دارند مانند (رنج و تعب – علم و معرفت – تفريح و طرب) مترادف گويند.

و به كلماتي كه معناي ضد هم داشته باشند مانند(كافر و مسلمان – آدم و حيوان) متضاد مي گويند.

ترجيح بند را تعريف كنيد.

در اين نوع شعر در پايان هر بند از شعر مصراع يا بيتي عيناً تكرار مي شوند كه به آن ترجيح بند

 مي گويند اين نوع شعر براي برجسته سازي مفهوم و تاكيد بر يك موضوع به كار مي رود.

مانند مصراع « آيه آيه همه جا سوره ي قرآن ادب است » در شعر درس.

 

 

 

 

 

 

 

درس دهم : سفر شكفتن صفحه 71

واژه نامه :

مهارت : استادي ، ماهر بودن در كاري

نصيب : بهره ، سهم كسي از چيزي

اعتبار : ارزش و آبرو

ايده آل : كمال مطلوب

منطقي : آن چه از روي منطق و تعلّق باشد

سرشار : لبريز ، پر

بحران : آشفتگي

اصول : جمع اصل ، ريشه ها و بنياد ها

نشيب : سرازيري

مشقّت : سختي و دشواري

غلبه : پيروزي ،چيرگي

توكّل : كار خود را به خدا واگذار كردن

طراوت : شادابي و تازگي

عواطف : (ج عاطفه) محبّت ها

 

 

 

دانش هاي زباني و ادبي صفحه 74

چه فعلي را گذرا (متعدي) مي گويند ؟

فعل هايي كه علاوه بر نهاد به مفعول نيز نياز دارد گذرا يا متعدي مي گويند.

چه فعلي را ناگذر (لازم) مي گويند ؟

فعلي كه فقط به نهاد نياز داشته باشد و مفعول ندارد.

راه تشخيص فعل گذرا و ناگذر چيست ؟

با استفاده از عبارت «چه چيز را ؟ چه كس را ؟» را به دنبال فعل مي آوريم. اگر معني دهد گذرا

و اگر معني ندارد ناگذر است.

تضمين يعني چه ؟ انواع آن را نام ببريد.

هر گاه شاعربيت يا مصراعي تز شاعري معروف در شعر خود بياورد تضمين به كار برده است. اگر در شعر نام شاعر را هم ذكر كند تضمين آشكار نام دارد؛و اگر اين كار را نكند تضمين نهان كرده است.

 

 

 

 

 

 

مسلم اول شه مردان علی است                                             عشق را سرمایه ی ایمان علی است

از ولای دودمانش زنده ام                                                         در جهان مثل گوهر تابنده ام

قوت دین مبین فرموده اش                                                         کاثنات آیین پذیر از دوده اش

خاکم و از مهر او آیینه ام                                                         میتوان دیدن نوا در سینه ام

هر که دانای رموز زندگی ست                                                   سر اسمای علی داند که چیست

ذات او دروازه ی شهر علوم                                                     زیر فرمانش حجازو چین و روم

عشق با دشوار ورزیدن خوش است                                      چون خلیل از شعله گل چیدن خوش است

در جهان اگر نتوان مردانه زیست                                            همچو مردان جان سپردن زندگیست

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ولا:دوستی

قوّت: نیرو

نوا:صدا

اسما:نام ها

دودمان:خانواده

مبین:آشکار

رموز:رازها

گهر:چیزقیمتی

کاثنات:موجودات

سر: راز

 

 

 

 

 

 

 

 

1-هم نویسه را تعریف کنید؟کلماتی کهشکل نوشتاری یکسان ولی تلفظ و معنای متفاوت دارند

2-آنچه باعث تشخیص تفاوت کلمات هم نویسه میشود چیست؟1-معنای کلمات2-وجود نشانه ی تشدید

3-تلمیح چیست؟شاعرو نویسنده برای زیبایی و تاثیر گذاری سخن خود به طور غیر مستقیم به آیات و روایات و احادیث و داستان های تاریخی اشاره میکند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                            درس  سوم

ختم صلوات:فرستادن صلوات

اربعین حسینی:چهلم شهدای کربلا

خانه غلغله شد:در خانه شور و غوغا بر پا بود

قند در دل کسی آب کردن:کنایه از خوش حال شدن

به فضل خدا:به کرم و بزرگواری خدا

مصادف:هم زمان

بغض:گرفتگی گلو

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-از نشانه ی نگارشی (-)در چه مواردی استفاده میشود؟1-گفتگو میان اشخاص در داستان هاو فیلم نامه ها2-مکالمات تلفنی3-فاصله ی بین اعداد4-جایی که کلمه ی ما در آخر سطح جا نگیرد

2-شعار چیست؟خلاصه و فشرده ی خواسته های یک ملت را شعار میگویند که معمولا با عبارات کوتاه و اهنگین همراه است.

3-شعار دادن نشانه ی چیست؟ شعارها گاهی نشانه ی علاقه ی مردم به عقاید و آرزوها و گاهی نشانه ی خشم در برابر ظلم و زور است

 

 

 

 

 

 

 

تهی مغز: نادان                                                                         دانش ور:صاحب دانش

جمال:زیبایی                                                                            مصلحت:خیر اندیشی

حکما:دانش مندان                                                                      ملک:پادشاهی

بد گوهر:بد ذات                                                                        اقرار:اعتراف

از بحر: برای                                                                          استوار: محکم

خموش:سکوت                                                                           جدل: بحث و گفتوگو

 

 

 

 

 

 

 

1-کلمات ساده و غیر ساده را تعریف کنید؟ کلمه هایی که فقط از یک جزیا از یک قسمت تشکیل شده باشد ساده وکلمه هایی که از دو یا چند قسمت تشکیل شده باشد را غیر ساده میگویند.

2-انواع کلمات غیر ساده را نام ببرید؟

                         مشتق:فقط یک جز معنی دارد.

غیر ساده

                          مرکب:بیش از یک جز معنی دارد.

3-وند یعنی چه؟در کلمه های غیر ساده یک یا چند جز به قسمت پایه اضافه می شود که به آن وند میگویند.

4- انواع وند را نام ببرید؟ پیشوند-میانوند-پسوند

 

 

 

 

 

 

 

 

شاه بیت یعنی چه؟در یک شعر بیتی وجود دارد که از نظر زیبایی و تاثیر گذاری ساده و سریع بر دل مینشیند و برزبان جاری می شود که به آن

شاه بیت گویند. درغزل بهترین بیت را بیت الغزل می نامند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فروغ:نور

منت:سپاس

در:مروارید

قول پیمبر:حدیث

انیس:همدم

مراد:هدف

تقریر:بیان کردن

مقاصد:هدف ها

کنج:گوشه

طبق:سینی

لطایف: نکات دقیق ظریف

 

 

 

 

 

 

 

1-مفرد و جمع را تعریف کنید؟ کلمه ای که بر یک فرد یا یک چیز دلالت میکند مفردو کلمه ای که بیش از یک چیز یا یک فرد دلالت می کند راجمع میگویند.

2-نشانه های فارسی که در جمع به کار میروند کدام اند؟

ها                              ان                           ات             3-جمع مکسر را تعریف کنید؟هر گاه به شکل مفرد کلمه ای حرف یا حروفی اضافه یا کم کنیم جمع مکسر ساخته ایم.

4-تشبیه را تعریف کنید؟هر گاه کسی یا چیزی را ازنظر داشتن صفتی به کسی یا چیزی که آن صفت را کامل می سازد نسبت دهیم. ارکان تشبیه عبارت اند از:

طرف اول     طرف دوم        وجه شبه              ادات تشبیه

 

 

 

 

 

 

 

 

تامل: به دقت فکر کردن                                                       عرضه میکند:نشان میدهد

تجدید حیاط:زندگی دوباره                                                        فراغت:راحتی و اسایش

سخاوتمند:بخشنده                                                                    پرتو انوار:روشنی نورها

زرین: طلایی                                                                         به ضرورت:مجبورا                                                                      

موج گون:مانند موج                                                                خزان:پاییز

بدیع:تازه و نو                                                                         خار بن:بوته ی خوار

منحصر:محدود                                                                      وداع:خداحافظی

عطش:تشنگی                                                                         نامرئی:پنهان

شکوه:بزرگی

معصومانه:بی گناه

 

 

1-صفت نسبی را تعریف کنید؟هر گاه به وسیله ی یکی از پسوند های(ی-ه-ین)صفت و ویژگی و خصوصیتی را به کلمه ای نسبت دهیم به آن کلمه صفت نسبی می گویند مانند:تهرانی-پاییزه-آتشین

2-دو کلمه ی (کودکی-تهرانی)چه فرقی با هم دارند؟«ی» در کلمه ی کودکی به معنا ی یک کودک و کلمه را مشتق نمی کند اما در کلمه ی تهرانی «ی» نسبت تهرانی بودن را نشان می دهد و صفت نسبی و مشتق می باشد.

3-چه نوشته ای را زبانی و چه نوشته ای را ادبی می گویند؟هر گاه نوی سنده منظور خود را به صورت ساده و روان و طبیعی بیان کند نوشته زبانی و هر گاه از توصیف،تشبیه و تشخیص و دیگر      آرایههای ادبی کمک بگیرد تا زیبا تر و تاثیر گذارتر شود نوشه ادبی نام دارد

 

 

 

 

 

 

 

علم چندان که بیشتر خوانی                                                                 چون عمل در تو نیست نادانی

نه محقق بود نه دانشمند                                                                     چهار پایی بر او کتابی چند

آن تهی مغز را چه علم و خبر                                                              که بر او هیزم است یا دفتر

سخن را سر است ای خرد مند و بن                                                      میاور سخن در میان سخن

خداوند تدبیر و فرهنگ و هوش                                                           نگوید سخن تا نبیند خموش

به گیتی بهتر از دانشوری نیست                                                       به جز دانش به گیتی مهتری نیست

سری سخت و دلی ستوار باید                                                          که کار دین و دانش سرسری نیست

ز دانشور سخن باور توان کرد                                                           که نادان هر چه گوید باوری نیست

به نادان داوری بردن نشاید                                                                 که جز دانش به گیتی داوری نیست

ز دریای خرد گوهر توان جست                                                           که دریایی بدان پهناوری نیست

ز نادانی سوی یزدان پناهم                                                                که نادانی به جز بد گوهری نیست

به راه دانش ای مرد خردمند                                                                زیانی برتر از تن پروری نیست

انیس کنج تنهایی کتاب است                     فروغ صبح دانایی کتاب است

بود بی مزد و منت اوستادی                   زدانش بخشدت هر دم مرادی

درونش همچو غنچه از ورق پر             به قیمت هر ورق زان یک طبق در

به تقریر لطافت لب گشاید                             هزاران گوهر معنی نماید

گهی اسرار قرآن باز گوید                          گه از قول پیمبر راز گوید

گهی از رفتگان تاریخ خواند                        گه از آینده اخبارت رساند

به هر یک زین مقاصد چون نهی گوش            مکن از قصد اصلی فراموش

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-قالب شعری شه مردان چیست؟ مثنوی چون هر بیت قافیه ی جداگانه دارد.

2-در کدام بیت ها آرایه ی ادبی تشبیه آمده است؟ بیت دوم ((در جهان مثل گوهر تابنده ام)) شاعر خود را به گوهرتشبیه کرده است. بیت چهارم((خاکم و از مهر او آیینه ام)) شاعر خود را به خاک و آیینه مانند کرده است.

در مصراع های زیر آرایه ی ادبی چیست؟ توضیح دهید؟

الف) ذات او دروازه ی شهر علوم

                                 اشاره به حدیث پیامبر و داستان حضرت ابراهیم    

ب)چون خلیل از شعله گل چیدن خوش است

4-در مورد اقبال لاهوری چه میدانید؟ شاعر و متفکر پاکستانی که در سال 1316 شمسی وفات کرد.کلیات اشعار به فارسی معروف است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1- جامی کیست؟ شاعر قرن نهم هجری و صاحب آثار ( بهارستان-هفت اورنگ)

2-در شعر صبح دانایی کتاب به چه چیزهایی تشبیه شده؟ انیس کنج تنهایی – فروغ صبح دانایی – استاد بی مزدو منت – غنچه ی گل و سینی مروارید

3- قالب شعر صبح دانایی چیست؟ مثنوی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- جامی که بود؟ از شاعران دوره ی افشاریه و زندیه قرن 12و13 در سرودن غزل از حافظ و سعدی پیروی می کرد

 

 

 

 

 

زین گفته سعادت تو جویم                                                          پس یاد بگیر هر چه گویم

می باش به عمر خود سحر خیز                                                    وز خواب سحر گهان بپرهیز

با مادر خویش مهربان باش                                                         آمادهی خدمتش به جان باش

با چشم ادب نگر پدر را                                                              از گفته ی او مپیچ سررا

چون این دو شوند از تو خرسند                                                    خرسند شود ز تو خداوند

چون با ادب و تمیز باشی                                                             پیش همه کس عزیز باشی

میکوش که هر چه گوید استاد                                                       گیری همه را به چابکی یاد

زنهار مگو سخن به جز راست                                                        هر چند تو را در ان ضرر هاست

هر شب که روی به جامه ی خواب                                                 کن نیک تامل اندر این باب

کان روز به علم تو چه افزود                                                          وز کرده ی خود چه برده ای سود

روزی که در ان نکرده ای کار                                                    آ ن روز ز عمر خویش مشمار

سعادت: خوش بختی

مپیچ سر را:کنایه از نافرمانی

چابکی:هوشیاری

زنهار:مبادا

تامل:به دقت فکر کردن

بپرهیز:دوری کن

خرسند: راضی و خشنود

به چابکی:به سرعت

جامه ی خواب: بستر و بالین خواب

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-مخفف را تعریف کنید؟هر گاه شاعر برای رعایت وزن شعر خود مجبور شود کلمات را به صورت کوتاه شده بیان کند به ان مخفف می گویند.

2-ادبیات اندرزی یا پندی چیست؟هر گاه شاعر یا نویسنده در نوشته ی خود راه بهتر زیستن و خوشبختی و سعادت را بیان کند مانند: بوستان و گلستان سعدی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1- ایرج میرزا کیست؟ شاعر دوره ی قاجاریه نوه ی فتحعلی که شعر هایش مسایل اجتما عی را با شوخی های نیش دار باز گو میکند.

2-قالب شعری پند پدر چیست؟ مثنوی زیرا هر بیت قافیه ی جدا گانه دارد.

3-در بیت ( زنهار مگو سخن به جز راست       هر چند تورا در آن ضررهاست) چه آرایه ای به کار رفته است؟ تلمیح اشاره به حدیث پیامبر

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

عارفان:خدا شناسان

مستمعان:خدا شناسان

بغض:گرفتگی گلو

چاپار:پیک

هنجار:روش و رفتار

هویت:شناسنامه

مریدان:پیروان

دعوی دانایی:ادعای دانایی

نیت: قصد و اراده

اسطر لاب: وسیله ای برای تعیین وضع ستارگان در قدیم

حریم: مکانی که دفاع آن واجب است

مظاهر: نشانه

عرض کرد: گفت

معترف: اعتراف کننده

چرتکه:وسیله ی شمارش در قدیم

 

 

 

عطر چیرگی: دوره ی تسلط

حرمت: عزت

فضایل: خوبی ها

خلق: مردم

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1- فعل های مضارع را تعریف کنید وانواع آن را بنویسید؟ فعلی که انجام کاری را در زمان حال و آینده می رساند فعل مضارع نامیده می شود و انواع آن عبارت اند از 1- مضارع اخباری 2- مضارع التزامی

2- فعل مضارع اخباری را تعریف کرده و طرز ساخت آن را بنویسید؟ فعلی که از انجام کاری در زمان حال خبر می دهد مضارع اخباری وطرز ساخت آن این چنین است

                                     می نویسم/ می شنوم  مضارع اخباری

 

2- فعل مضارع التزامی را تعریف کرده و طرز ساخت آن را بنویسید؟ به فعلی که در زمان حال با شک و تردیدو آرزو همراه باشد مضارع التزامی است طرز ساخت آن چنین است:

 

 

 

 

 

 

 

در مورد محمد حبله رودی چه میدانید؟ نویسنده قرن 11 هجری اثر معروف جام التمثیل

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خار کش پیری با دلق درشت                                                            پشته ای خوار همی برد به پشت

لنگ لنگان قدمی بر می داشت                                                          هر قدم دانه ی شکری می کاشت

کای فرازنده ی این چرخ بلند                                                            وی نوا زنده ی دل های نژند

کنم از جیب، نظر تا دامن                                                                 چه عزیزی که نکردی با من

در دولت به رخم بگشادی                                                                 تاج عزت به سرم بنهادی

حد من نیست ثنایت گفتن                                                                   گوهر شکر عطایت سفتن

نوجوانی به جوانی مغرور                                                                رخش پندار همی راند ز دور

آمد آن شکر گزاریش به گوش                                                           گفت کای پیر خرف گشته خموش

خوار بر پشت، زنی زین سان گام                                                      دولتت چیست؟ عزیزیت کدام؟

عزت از خواری نشناخته ای                                                              عمر در خوار کشی باخته ای

پیر گفتا که چه عزت زین به                                                              که نی ام در بر تو بالین نه

کای فلان چاشت بده یا شامم                                                              نان و آبی که خورم وآشامم

شکر گویم که مرا خوار نساخت                                                          به خسی چون تو گرفتار نساخت

داد با این همه افتا دگی ام                                                                  عزو آزادی آزادگی ام

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

دلق: لباس پشمی بزرگ

پشته ای خار: کوله باری از تیغ

چرخ بلند: روزگار

نژند: غمگین

جیب: گریبان- یقه

دولت: خوش بختی

به رخم بگشادی: به رویم باز کردی

ثنا: شکر گذاری

عطا: بخشش

رخش پندار: مانند رخش

سفتن: سوراخ کردن

پیر خرف گشته: پیر مرد احمق و کودن

زین سان: این گونه

چاشت: صبحانه

خش: خاشاک

افتادگی: ناتوانی

 

 

- جامی کیست؟ شاعر قرن نهم هجری و صاحب آثار ( بهارستان-هفت اورنگ)

2- قالب شعری درس سیزدهم چیست؟ مثنوی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-تعغییردر تلفظ و تحول در معنی کلمات را توضیح دهید؟ کلمه ها در زبان در طول زمان دچار تعغییر و تحول

می شوند و گاهی تعغییر در تلفظ آن ها مانند: (هزار-هَزار)-(یک-یَک) گاهی هم تحول در معنای کلمات اتفاق می افتد

مانند: دولت که در قدیم به معنای خوش بختی بوده اما امروزه مجموعه ای که به اداره ی کشور گفته می شود.

2-جناس را تعریف کنید؟ به کلماتی که دارای حروف مشترکی از یک جنس هستند جناس می گویند مانند:پشت- پشته

جناس= یکسانی و همسانی دو یا چند واژه در سطح کلمات با جمله ها و هماهنگ و موسیقی بوجود می آورد.

انواع جناس:                               تام= شانه کتف -شانه  وسیله ی آرایش موی سر

                                              ناقص=                                حرکتی: مِلک و مُلک

                                                                                      افزایشی: رنج و ترنج

                                                                                      اختلافی: کیش و ریش  

 

 

آبله: نوعی بیماری واگیر که به صورت تاول بر روی پوست ظاهر میشود

انیس: همدم

تاسف بار: اندوه آور

حلاوت: شیرینی

شیوع: آشکار شدن

صدر اعظم: نخست وزیر

واکسینه: واکسن زده شده

هلهله: فریاد شادی

مکث کرد: سکوت و توقف کرد

سرشار: پر

رمیده: فراری

ذکاوت: هوش

از قضا: اتفاقا

 

 

 

 

- ترکیب وصفی و اضافی را تعریف کنید؟ هر گاه کلمه ی ساده ای را به وسیله ی

(-ِ یا ی) به همراه کلمه ای دیگری آوردیم ترکیبی ساخته ایم که ممکن است کلمه ی دوم یکی از ویژگی های کلمه ی اول را بیان کند یا به کلمه ی اول اضافه

شده باشد. در صورت اول با علامت بسیار معنی می دهد و ترکیب وصفی است

مانند: گل بسیار خشبو    وصفی   گل بسیار نرگس   اضافی

2- کدام یک از ترکیب های وصفی و کدام اضافی است؟

(کتاب لغت) اضافی                                    (تلفظ صحیح) وصفی

(مرجع تقلید) اضافی                                   (هوای سرد) وصفی

( آهوی وحشی) وصفی                              ( دانشمند دانا) وصفی

( خانه ی ما) اضافی                                   ( پسر باهوش) وصفی

(کلاس ساکت) وصفی                                (زندگی شیرین) وصفی

 

 

 

 

 

 

3- شرح حال نویسی را تعریف کنید؟ هر گاه نویسنده برای ثبت رویداد ها و خاطرات

و احوال زندگی خود یا دیگران را به صورت نوشته در آورد به آن شرح حال میگویند.

4- بیو گرافی چیست؟ اگر نویسنده شرح حال شخص دیگری را بنویسد به آن زندگی نامه یا بیو گرافی میگویند.

5- اتو بیو گرافی را تعریف کنید؟ هر گاه نویسنده شرح حال خود را بنویسد به آن زندگی نامه خود نوشته یا اتو بیو گرافی میگویند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست

                                                

                                         عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست

به حلاوت بخورم زهر که شاهد ساقی است

 

                                       به ارادت بکشم درد که درمان همه از اوست

ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس

                                          دل آرمیده ی مارا انیس و مونس شد

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و پنجم بهمن 1389ساعت 11:54  توسط حمید  | 

ابوالقاسم قشیری

بسم الله الرحمان الرحیم

 

 

ابوالقاسم قشیری

 قشیری در ربیع الاول سال 376 هجری در شهر استوا (قوچان کنونی) دیده به جهان گشود. نامش عبدالکریم ، کنیه اش ابوالقاسم ، و لقب هایش امام ، استاد ، و زین الاسلام بوده است. نسبتش به قشیر بدان سبب است که خاندان او از اعراب بنی قشیر بوده اند که به خراسان آمدند و در آنجا ساکن شدند. از طرف پدر ، قشیری و از طرف مادر ، سلمی بود و دایی اش ، ابوعقیل سلمی ، از وجوه دهاقین استوا بوده است. هنوز کودک بود که پدرش ، هوازن بن عبدالملک ، درگذشت و تربیت او را به ابوالقاسم الیمانی که از دوستان خاندان قشیری بود ، واگذار کردند. قشیری مقدمات زبان و ادبیات عرب را نزد الیمانی فرا گرفت. دارای هوش سرشار و عالی بود. در نواحی قوچان قریه ای بود که ساکنان آنجا از پرداخت مالیات سنگین به ستوه آمده بودند. تصمیم گرفت به نیشابور برود و علم حساب و استیفا بیاموزد مگر بتواند آن ده را از خراج سنگین برهاند.

در نیشابور علما و دانشمندان زیادی در آن جمع بودند و اسباب تحصیل از هر جهت برای طالبان علم فراهم داشت. تعدد کتابخانه ها ، مساجد ، مدارس و خانقاه های آنجا دل هر رهگذر طالب علمی را می ربود. قشیری از همان روزهای اول ورود به نیشابور ، آوازه ی علمی ابوعلی حسن بن علی نیشابوری ، مشهور به دقاق که در نیشابور دستگاه ارشاد داشت و از اهل کشف و کرامت بود ، موجب شد به مجلس درس وی کشیده شود. چنانکه گفتیم، انگیزه ی قشیری از این سفر ، تحصیل کمال و معنویت نبود ، اما دست تقدیر حکم دیگری برای او رقم زد. جاذبه و سیطره ی معنوی دقاق در تار و پود وجود او چنان تاثیر گذارد که رهایی از آن ، تا آخر عمر ، برایش مقدور نبود. به همین روی، از علم حساب و استیفا به یکبار صرف نظر کرد و به طریقت روی آورد. چون استاد، آثار و نشانه های نجابت و کمال را در شمائل او به فراست دریافت ، وی را به خود پذیرفت و این اتصال معنوی سرانجام به خویشاوندی ظاهری نیز مبدل شد چنانکه شیخ دقاق ، دخترش را به عقد نکاح او در آورد.

از آنجا که طریقت استاد ، مبتنی بر زهد و شریعت بوده است ، قشیری بنابر توصیه ی وی ، برای تحصیل و تکمیل علوم شرعی ، از محضر استادان زیادی بهره مند گردید. از جمله به مجلس درس ابوبکر محمد بن ابوبکر طوسی (وفات:405 ه.ق) حاضر شد و از او فقه آموخت ، و در این علم ، چنان آگاهی یافت که بر بعضی کتابهای فقهی شرح و تعلیق نوشت. سپس به راهنمایی استادش ، از مجلس درس امام ابوبکر بن فورک (وفات:406 ه.ق) استفاده کرد. ابن فورک در اصول از امامان عصر خود بود. قشیری اصول فقه را نزد او آموخت. بعد از فوت استاد ، به حلقه ی درس ابواسحاق ابراهیم بن محمد اسفراینی (وفات:418 ه.ق) پیوست. ابواسحاق اسفراینی در نیشابور مدرسه ای داشت که در آن روزگار بی نظیر بوده است و شاگردان نام آوری چون ابوبکر احمد بن حسین بیهقی (وفات:458 ه.ق) و قاضی ابوطیب طبری ( وفات:450 ه.ق) از آنجا کسب علم کرده بودند. قشیری مدت اندکی توانست از محضر این استاد استفاده کند ، زیرا از نظر علمی چنان پیشرفت کرد که بنا به تشخیص و اشارت استاد، لازم نیز در درس وی حاضر شود ، بلکه مطالعه ی مصنفات او برایش بسنده بود. سپس به مطالعه ی آثار کلامی ابوبکر باقلانی مالکی (وفات:403 ه.ق) پرداخت. البته به موازات فراگیری و تکمیل علوم شرعی و کلامی ، پیوسته در مجلس استاد دقاق حاضر میشد ، و مشام جان را به رایحه ی دلنواز آموزه های عرفانی مینواخت.

ابو علی دقاق در سال 405 یا 406 ، وبه قولی 412 هجری در گذشت. قشیری بعد از وفات او به حلقه ی صحبت ابوعبدالرحمن سلمی پیوست. اما معلوم نیست که مدت زیادی در سلک صحبت سلمی به سر برده باشد ، چون وفات سلمی نیز در سال 412 هجری روی داده است.

قشیری علاوه بر مسافرت به شهرهای مختلف خراسان ، دوبار به بغداد و مکه سفر کرد. سفر اول به همراه ابو محمد جوینی ، احمد بیهقی و گروهی از مشاهیر و علما ، از راه بغداد به مکه بوده است. در این سفر بود که از ابوالحسین بن بشران ، و ابوالحسین بن الفضل در بغداد ، ابو محمد جناح بن نذیر در کوفه ، و ابن نظیف در مکه ، سماع حدیث کرد. سفر دوم وی در سال 448 هجری به خاطر تعصبات مذهبی و فتنه ی بزرگی بوده است که در نیشابور به وقوع پیوست. ( درگیری شافعیان و معتزلیان در زمان عمید الملک کندری وزیر اول سلجوقیان –دهلیز شرق )

با آمدن سلطان آلب ارسلان سلجوقی به جانشینی عمویش ، طغرل بیگ ، مخصوصا در دوره ی وزارت خواجه نظام الملک طوسی که خود دانشمندی شافعی مذهب بود ، قشیری حدود ده سال با اعزاز و احترام کامل زندگی کرد و با خیالی آسوده به وعظ  و تدریس و املای حدیث پرداخت.

ام البنین فاطمه ، همسر او ، از زنان دانشمند و عارف بود. آورده اند در علم و ادب جایگاه والایی داشت و از ابونعیم اسفراینی ، ابوالحسن علوی ، ابوعبدالله حاکم و گروهی دیگر روایت حدیث میکرد. وی دختر شیخ دقاق بود ، ازدواج قشیری با او ، که هیچ یک از مورخین متعرض تاریخ آن نشده اند ، احتمالا باید بین سالهای 410 تا 415 هجری صورت گرفته باشد.

قشیری شش پسر داشت که همگی از علمای عصر خود به حساب می آمدند. پسرانش به نام های: ابوسعد عبدالله ، ابوسعید عبدالواحد ، ابومنصور عبدالرحمن ، ابونصر عبدالرحیم ، ابوالفتح عبیدالله و ابوالمظفر عبدالمنعم ، جملگی بنا به قول سمعانی روایت حدیث می کرده اند. یکی از نوادگان قشیری به نام ابوالاسعد هبة الرحمن بن ابی سعید از محدثان بزرگ به شمار می آمده است. یکی از دختران او امة الرحیم ( امة الکریم ) نام داشت که مادر عبدالغافر فارسی بود.

قشیری قبل از سفر ، در نیشابور مجلس املای حدیث داشت ، هر چند مدتی به خاطر آوارگی او به  تعطیلی کشیده شد ، اما بعد از آن که در سال 455 هجری به نیشابور بازگشت ، در همانجا تا پایان عمر خود به درس ، وعظ ، و املای حدیث ادامه داد و شاگردان زیادی را از محضر خود بهره مند ساخت تا این که در صبح روز یکشنبه ، دهم ربیع الاخر سال 465 هجری فرمان حق را اجابت کرد و در کنار قبر پیر خود ، ابو علی دقاق نیشابوری ، به خاک سپرده شد.

 

 اثر وی:

رساله قشیریه – کتاب التیسیر و ...

رساله ی قشیریه در زمره ی کامل ترین و جامع ترین کتب تصوف است که ابوالقاسم قشیری متکلم و محدث و شاعر و صوفی و ... قرن پنجم آن را به رشته ی تحریر در آورده است. و متاسفانه اگر مرحوم بدیع الزمان فروزانفر به تصیح و نشر آن نمی پرداخت چه بسا خطر از میان رفتن آن وجود داشت.

 

 

 

منبع

رضایتی کیشه خاله ، محرم _ تحقیق در رساله ی قشیریه با تأملی در افکار و آثار امام قشیری _ تهران : انجمن آثار مفاخر فرهنگی ایران ، 1384

 

ترجمه ی رساله ی قشیریه

اهمیت کتاب

رساله قشیریه، بی گمان یکی از مآخذ و اسناد مهم و معتبر تصوف و عرفانِ اسلامی است و کسانی که بخواهند از اصول طریقت یا تاریخ تصوف اطلاع درست و مُستند داشته باشند، از مطالعه و مراجعه بدین کتاب هرگز بی نیاز نخواهندبود.

از همان آغازِ تألیف، این کتاب در بین عرفا و خانقاه نشینان، به سرعت جایگاه والایی به دست آورد و به عنوان مَتنی آهنگین و جذّاب و معنوی خوانده می شد و مریدان و درویشان را در وَجدی وصف ناپذیر فرو می برد.

خواندن رساله قشیریه در میان صوفیه رواجِ بسیاری داشت و عارفانِ بزرگی هم چون مولوی و عطار، در آثار خود از این کتاب، بسیار یاد کرده اند و عارفانی نیز شرح های دقیق و مهمی بر این کتاب نوشته اند.

امروزه نیز در محافلِ عرفانی و معنوی، این میراثِ گران سنگِ ابوالقاسم قُشیری، از جایگاه رفیعی برخوردار است و کام مشتاقان وادیِ معرفت را از زلالِ معنویت سیراب می سازد.

از رساله قشیریه دو ترجمه موجود است. ترجمه اول در سال 601 ه . ق. در بغداد کتابت شده که نسخه آن بسیار مغشوش و مشوّش است. ترجمه دوم که اصلاح ترجمه نخستین است، تاریخ کتابت ندارد لیکن از روی قرائن خطّ و املا می توان گفت که در نیمه دوم قرن ششم یا اول قرن هفتم کتابت شده است.

ابوعلی بن احمد عثمانی که از جمله شاگردان و مریدان ابوالقاسم قشیری بود و به انوع فضل آراسته، متنِ عربیِ رساله قشیریه را به فارسی ترجمه کرد و سال ها بعد مترجمی گمنام، این ترجمه را اصلاح کرده و مجددا آن را نشر می دهد.

زندگی مؤلف

ابوالقاسم عبدالکریم هَوازِن بن عبدالملک بن طلحه بن محمد قُشیری از عارفانِ بنامِ قرن پنجم هجری است که در سال 386 ه . ق. در خراسان به دنیا آمد. او مقدمات ادب و عربیّت را در زادگاهش فرا گرفت و سپس به نیشابور رفت.

نیشابور در آن دوره، از لحاظ فرهنگی و نشر علوم و معارف اسلامی، بسیار پیشرفته بود و فقها و محدثین و مفسّرین و شُعرا و علما و عُرفای بسیاری در این شهر، به نشر علوم و ادب و تربیت اخلاقی و تهذیبِ نفوس مشغول بودند و مجالس درس و بحث و نظر و وعظ، همه روزه دایر بود و مردم گروه گروه در این مجالس حضور می یافتند ودانش می آموختند و معرفت می آموختند.

گویند که قشیری به نیّت آموختنِ علم حساب به نیشابور آمد ولی به حسبِ اتفاق در مجلس عارف بزرگ، ابوعلی دقّاق حاضر گشت و سخنش در دلِ وی کارگر افتاد واز خواندن حساب، مُنصرف شد و قدم در طریقِ ارادت نهاد. ابوعلی دقّاق به فراست پی به استعداد و شایستگیِ وی برد و او را به مریدی پذیرفت و او نیز مدارج کمال را پشتِ سر نهاد و خود مانند شمعِ فروزانی شد و مریدان و دلسوختگانِ بسیاری را گردِ خود جمع کرد.

آثار و تألیفات قشیری

1 ـ نحوالقلوب. کتابی است مختصر در ذکر قواعد نحو عربی و تطبیقِ آنها بر نکاتِ عرفانی به عبارتی ملیح و شیوا و مختصر.

2 ـ لطائف الاشارات. آن تفسیر قرآن کریم است به مذاقِ صوفیه با عباراتی سخت دل انگیز و شیوا که غالبا در ذیل تفسیر آیات، اشعار لطیف و سوزناک نیز آورده شده است.

3 ـ ترتیب السلوک. رساله ای است مختصر در شرایط نخستین سلوک و ورود در طریقت از تجرّد از دنیا و املاک و علم به فرائض از اصول و فروع و...

4 ـ رساله قشیریه. این کتاب، نامه یا پیامی است که قشیری آن را به صوفیانِ شهرهای اسلام فرستاده و علت نوشتنِ آن، ظهور فساد در طریقت و انحرافِ صوفی نمایان از آداب و سنن مشایخِ پیشین و ظهور مدعیانِ دور از حقیقت و دروغین بوده و قشیری در مقدمه، آن مطلب را از رویِ سوز و گداز شرح داده است.

ابواب و فصل های کتاب

این کتاب، مشتمل بر دو فصل و پنجاه و چهار باب است.

فصل اول در بیانِ عقاید عارفان است در مسایل اصول که از بینِ آن ها به مسأله توحید و صفات خداوند، توجه بیشتری شده است.

فصل دوم در بیانِ شرح احوال و نقل اقوال هشتاد و سه تن از عُرفاست. باب دوم از این فصل، شرح اصطلاحات و تعبیرات عارفان است.

او در این باب، تعدادی از اصطلاحات صوفیه را شرح و تفسیر می کند و سخنان و حکایات پیران را در آن مورد برای تکمیل تعریف و توضیحِ آن می آورد.

بعضی از این اصطلاحات عبارت اند از:وقت، مقام، حال، قبض، بسط، هیبت، اُنس، تواجد، وجد، وجود، جمع، تفرقه و...

ابوالقاسم قشیری در ابواب دیگر این کتاب، مقامات و آداب اخلاق و سُنن صوفیه را با نثری شیرین شرح کرده است. بدونِ استثنا هر بابی با ذکر یک یا دوآیه قرآن و چند حدیث نبوی آغاز می شود و سپس اقوال و حکایات از صحابه و پیرانِ قوم می آید. و گاه نیز اشعار دل انگیزی به عنوان شاهد مثال می آید. برخی از این مقامات عبارت است از: توبه، مجاهدت، خلوت، نقوی، ورع، زهد، خاموشی، خوف، رجا، حُزن، گرسنگی، خشوع، حسد، غیبت، قناعت، توکل، شکر، یقین، صبر و....

نمونه ای از نثر کتاب

در حُزن

قال الله تعالی: الحمدالله الذی اَذهبَ عَنّا الحَزنَ.

ابوسعید خُدری گوید که از پیغامبر صلی الله علیه و آله وسلم شنیدم که: هیچ چیز نبود که به بنده مؤمن رسد از دردی یا اندوهی یا مصیبتی یا رنجی الا که بدان، ایشان را کفّارتی باشد از گناه و اندوه، دل را پاک کند از پراکندگی و غفلت و حزن از اوصاف اهلِ سلوک باشد.

از استاد ابوعلی دقّاق شنیدم که اندوهگن در ماهی راه خدای چندان ببرد که بی اندوهی به سال های بسیار نبرد.

و در خبر می آید که خدای تعالی، دلِ اندوهگنان دوست دارد.

و اندر تورات است که چون خدای تعالی بنده ای را دوست دارد، نوحه گری اندر دلش به پای کند و چون بنده را دشمن دارد، مُطربی اندر دلش به پای کند.

و روایت کنند که پیغامبر صلی الله علیه و آله وسلم پیوسته اندوهگن بودی و دایم به فکرت بودی.

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و پنجم بهمن 1389ساعت 9:42  توسط حمید  | 

صنعت تضمین آن است که کسی سخنی از قرآن مجید یا حدیث یا شعر شاعر دیگری را در نظم یا نثر خود بیاورد. مانند این سخن از سعدی که می­گوید:«گفتم گل بستان را چنانکه دانی بقایی و عهد گلستان را وفایی نباشد و حکما گفته­اند هر چه نپاید دلبستگی را نشاید» و در جای دیگر می­گوید: «درویش بی­معرفت نیارامد تا فقرش به کفر انجامد، کادالفقر أن یکون کفرا» [1]
به بیانی دیگر صنعت تضمین آن است که در پاره­ای از کلام، مصراعی یا بیتی یا چند بیت از شاعر دیگری به وام می­گیرند و معمولا برای آن­که گمان سرقت ادبی به حساب نیاید، نام کسی را که از او مطلبی به غرض گرفته­اند ذکر می­کنند. به­طور مثال کمال­الدین اسماعیل بدین گونه بیتی از ابوشکور بلخی را در شعر خود تضمین کرده است:
ز گفته­ی قدما بیتی از رهی بشنو
                            که هست تضمین، بر آستین شعر، تراز:
«ادب مگیر و فصاحت مگیر و شعر مگیر
                             نه من غریبم و شاه جهان غریب نواز؟»[2] 
 
مثالی دیگر از سعدی:
گفت عالم به گوش جان بشنو
                                      ور نماند به گفتنش کردار
باطل است آنکه مدعی گوید
                              «خفته را خفته کی کند بیدار»؟
مرد باید که گیرد اندر گوش
                                   ور نبشته است پند بر دیوار[3]
 
در مثال بالا سعدی، در بیت دوم آرایه­ی تضمین به کار برده است زیرا که مصراع دوم، بیتی است از حکیم سنائی که در قصیده­ی معروف خود می­گوید:
 
طلب ای عاشقان خوش رفتار
                                     طرب ای نیکوان شیرین کار...
عالمت خفته است و تو خفته
                                     خفته را خفته کی کند بیدار؟[4]
 
حافظ هم بیتی را که مطلع غزلی از سعدی است، در غزلی از خود تضمین کرده و گفته است:
زلف بر باد مده تا ندهی بر بادم
                                       ناز بنیاد مکن تا نکنی بنیادم
«من از آن روز که در بند توام آزادم
                           پادشاهم که به دست تو اسیر افتادم»
حافظ از جور تو حاشا که بگرداند روی
                                  من از آن روز که در بند توام آزادم
 
او همچنین بیتی از کمال­الدین اسماعیل را در غزلی تضمین کرده و گفته است:
ور باورت نمی­کند از بنده این حدیث
                                            از گفته­ی کمال دلیلی بیاورم  
گر بر کنم دل از تو و بردارم از تو مهر
                                     آن مهر بر که افکنم آن دل کجا برم
 
فرخی سیستانی هم بیتی از رودکی را در شعر خود تضمین کرده و گفته است:
یک بیت شعر یاد کنم من که رودکی
                                      گر چه تو را نگفت سزاوار آن تویی
جز برتری ندانی گویی که آتشی
                                          جز راستی نجویی مانا ترازویی
 
تضمین­کننده می­تواند آنچه را به عنوان تضمین می­آورد اندکی تغییر دهد. سعدی در تضمین زیر چنین کرده است:
زن بد در سرای مرد نکو
                              هم در این عالم است دوزخ او
زینهار از قرین بد زنهار
                                           و قنا ربٌنا عذاب النٌار[5]
 
حافظ نیز در این­گونه تضمین چنین کرده است:
چشم حافظ زیر بام قصر آن حوری سرشت
                                    شیوه­ی جنات تجری تحتها­الأنهار داشت
 
آیةالله غروی اصفهانی در مدح امیرالمؤمنین(ع) می­گوید:
 
گوهری را از صدف آورده طبعم در کنار
                                           یا که از خاک نجف تابنده درٌی آبدار
صورت زیبای او یا طلعت­الله نور
                                        معنی والای او یا سرٌ لم تمسسه نار
برد تا حد عدم تا قاب قوسین وجود
                                      رفرف طبع مرا یک غمزه زان دلدل سوار
شاهباز اوج أو أدنی به هنگام عروج
                                             یکٌه تاز عرصه­ی ایجادگاه گیر و دار
گوش جان بگشا و بشنو از امین کردگار
                                           لافتی إلاٌ علی لا سیف إلاٌ ذوالفقار[6]
 
فرق تضمین و اقتباس در این است که در تضمین، مصراع و یا بیتی از شاعری را در شعر خویش جای می­دهند به صورتی که واضح و آشکار که بوی سرقت از آن نیاید؛ ولی در صنعت اقتباس، شاعر و نویسنده در ضمن کلام و شعر خویش حدیث، آیه، مثل و یا گفته­ی مشهوری را بیاورد و به گونه­ای نشان دهد که مأخذ گفتارش کجاست.[7]
اما تضمین در نهج­البلاغة و احادیث دیگر فراوان است. امیرالمؤمنین(ع) می­فرماید:«هیهات(وای بر من) که هوای نفس بر من چیره گردد، و حرص و طمع مرا وا­دارد که طعام­های لذیذ برگزینم، در حالی­که در حجاز یا یمامه کسی باشد که به قرص نانی نرسد، و یا هرگز شکمی سیر نخورد، یا من سیر بخوابم و پیرامونم شکم­هایی که از گرسنگی به پشت چسبیده، و جگرهای سوخته وجود داشته باشد، یا چنان باشم که شاعر گفت:«این درد تو را بس که شب را با شکم سیر بخوابی و در اطراف تو شکم­هایی گرسنه و به پشت چسبیده باشند.» [8]
مثالی دیگر از صنعت تضمین در شعر انوری:
 در این مقابله یک بیت ازرقی بشنو
                                          نه از طریق تنحٌل به وجه استدلال:
«زمرٌد و کیه سبز هر دو هم رنگ­اند
                                  ولیکن آن به نگین­دان برند و این به جوال»
 
و در جای دیگر چند بیت از شعر خویش را تضمین کرده است:
از گفته­های خویش سه بیت از قصیده­یی
                                           کانجا نه معتبر بود اینجا نه مستعار
آورده­ام به صورت تضمین در این مدیح
                                         نز بهر آن که بر سخنم نیست اقتدار
لیکن چو سنٌتیست قدیمی روا بود
                                                  احیای سنٌت شعرای بزرگوار:
«ای فکرت تو مشکل امروز دیده دی
                                          وی همٌت تو حاصل امسال داده پار
قادر به حکم بر همه کس آسمان صفت
                                         فایض به جود بر همه کس آفتاب وار
در ابر اگر ز دست تو یک خاصیٌت نهند
                                       دست تهی برون ندمد هرگز از چنار
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و چهارم بهمن 1389ساعت 14:57  توسط حمید  | 

آشنايي با آرايه هاي ادبي ( ادبيات فارسي )

 آشنايي با آرايه هاي ادبي :

تعريف آرايه هاي ادبي : به تناسب هاي آوايي يا معنايي گفته مي شود که رعايت آن ها در ادبيات فارسي بر زيبايي و جنبه هنري اثر مي افزايد.

براي درک بهتر تعريف بالا به نمونه ي زير توجه کنيد :

هر گوشه يکي مستي دستي زده بر دستي / وان ساقي هر هستي با ساغر شاهانه                     «مولوي»

در اين بيت تناسب آوايي (لفظي) ميان سه واژه مستي ، درستي و هستي طنين موسيقيايي زيبايي را پديد آورده است ؛همچنين تناسب آوايي ميان ساغر و ساقي نيز در مصراع دوم گوش نواز است ؛ افزون بر اين ها تكرار مداوم واج /س/ در طول اين بيت ، بر موسيقي دروني و يكپارچگي آوايي آن افزوده است.

به آن دسته از آرايه هاي ادبي كه از تناسب هاي آوايي و لفظي ميان واژه ها پديد مي آيند ، آرايه هاي ادبي لفظي و به دسته دوم كه بر پايه تناسب هاي معنايي واژه شكل مي گيرد ، آرايه هاي ادبي معنوي گفته مي شود.

آرايه هاي ادبي لفظي :

۱-واج آرايي (نغمه ي حروف):به تكرار يك واج (صامت يا مصوت ) در يك بيت يا عبارت گفته مي شود به گونه اي كه طنين آن در گوش بر جاي بماند و باعث پيدايش موسيقي آوايي در آن بخش از كلام شود ؛ براي نمونه در اين بيت حافظ :  

 رشته ي تسبيح اگر بگسست معذورم بدار/دستم اندر ساقي سيمين ساق بود

صامت /  چندين بار تكرار شده است و در گوش طنين انداز است.

۲- سجع (تسجيع) : هر گاه واژه هاي پاياني دو قرينه ي كلام در واج آخر مشترك باشند ، آرايه ي سجع پديد مي آيد و آن دو جمله مسجّع خوانده مي شوند. معمولاً هر قرينه از يك جمله تشكيل مي شود اما گاهي نيز يك قرينه از دو يا چند جمله كوتاه پديد آمده است.

     همچنين در اغلب نمونه هاي نثر مسجّع ، واژه هاي پاياني دو جمله ، در بيش از يك حرف مشترك اند و در واقع  هم قافيه مي باشند ؛‌ براي مثال :

اي عزيز ! در در رعايت دلهاكوش و عيب كسانمي پوش

همان گونه كه مي بينيد در اين عبارت مي توان دو قرينه يك جمله اي در نظر گرفت كه واژه هاي پاياني اين دو قرينه در مصّوت /و/ و صامت /ش/ مشترك هستند.

۳- ترصيع : هر گاه اجزاي دو بخش از يك بيت يا عبارت ، نظير به نظير ، هم وزن و در حرف آخر مشترك باشند ، آرايه ي ترصيع پديد مي آيد ؛ براي مثال ؛

 اي منوّر به تو نجوم جلال / وي مقرّر به تو رسوم كمال

اي - وي ، منوّر - مقرّر ، به تو - به تو ، نجوم - رسوم ، جلال - كمال تمام اين زوج ها با يكديگر هم وزن و هم قافيه هستند.

۴- جناس : آرايه ي جناس را بايد به دو نوع اصلي تقسيم كرد :

۱)جناس تام

۲)جناس هاي غير تام (ناقص)

- جناس تام : هر گاه واژه اي دوبار در يك بيت يا عبارت به كار رود و هم بار معنايي متفاوت از آن برداشت شود ، آرايه ي جناس تام پديد مي آيد ؛ به نمونه زير توجه كنيد :

خرامان بشد سوي آب روان / چنان چون شده ، باز يابد روان

همانطور كه ملاحظه مي شود جناس تام بين روان بر قرار است ولي در مصراع نخست به معني جاري است و در مصراع دوم به معني جان و روح است.

- جناس هاي ناقص : هر گاه دو واژه در يكي از موارد آوايي زير با هم اختلاف جزيي داشته باشند و در يك بيت يا عبارت به كار روند ، يكي از انواع جناس غير تام يا ناقص پديد مي آيد :

الف ) اختلاف دو واژه در صداهاي كوتاه ( اِعراب ) است ؛ چند نمونه :

كَند - كُند ، منكِر - منكَر ، مَلِك - مُلك و ... . به اين نوع جناس ، جناس ناقص حركتي مي گويند .

ب ) اختلاف واژه تنها در يك حرف : ( حرف در اينجا معادل صامت ها و مصوت هاي بلند است )

- اختلاف در حرف آغازين : ناز - باز ، راد - باد - داد و ... 

- اختلاف در يكي از حروف مياني : آستين - آستان ، بيزار - بازار و ...  

- اختلاف در حرف آخر : با - بو ، بار - باز و ... . به اين نوع جناس ،‌ جناس ناقص اختلافي ( مُطَرّف ) مي گويند .

پ ) يك واژه ، يك حرف ، بيش از ديگري دارد :

- در ابتدا يك حرف بيشتر دارد : كمين - مين ، شما - ما و ...

- در ميانه يك حرف بيشتر دارد : مين - ميان ، خاص - خلاص و ...

- در آخر يك حرف بيشتر دارد : قيام - قيامت ، نام - نامي و ... . به اين نوع جناس ، جناس ناقص افزايشي ( زائد ) گويند.

ت ) يك واژه از تركيب دو واژه ديگر پديد مي آيد . مانند :

دل خلوت خالص دلبر آمد / دلبر زكرم به دل بر آمد. ( در انتهاي مصراع دوم ،‌ دل و بر به صورت دو جز مستقل از هم به كار رفته اند اما در مصراع نخست و در ابتداي مصراع دوم ، دلبر از تركيب اين دو پديد آمده است . )

ث ) اختلاف دو واژه در جابه جايي حروف است :

بنات - نبات ، قلب - لقب ، امهال - اهمال و ... . به اين نوع جناس ، جناس ناقص قلب مي گويند .

آرايه هاي ادبي معنوي

1- مراعات نظير ( تناسب ) : يکي از رايجترين آرايه هاي ادبي در ادبيات کلاسيک و معاصر ايران و جهان به شمار مي آيد و عبارت است از آوردن دو يا چند واژه در يک بيت يا عبارت که د ر خارج از آن بيت يا

عبارت نيز رابطه اي آشنا و خاص ميان آن ها بر قرار باشد.

 

براي نمونه هر گاه واژه هاي گل و بلبل ، شمع و پروانه ، خسرو و شيرين ، ليلي و مجنون ، اجزاي بدن انسان يا عناصر طبيعت در يک بيت يا عبارت به کار روند ، تناسب واژه ها در آن بيت يا عبارت رعايت شده است . به نمونه زير توجه کنيد :

 

ابر و باد و مه و خورشيد و فلک در کارند / تا تو ناني به کف آري و به غفلت نخوري

 

ملاحظه مي شود که در اين بيت ابر و باد و ماه و خورشيد و فلک همگي جز عناصر و پديده هاي طبيعت هستند.

 

2- تضاد ( طباق ) : هر گاه دو واژه با معناي متضاد در يک بيت يا عبارت به کار رود ، آرايه ي تضاد پديد مي آيد؛ به نمونه زير توجه کنيد :

 

که رحم اگر نکند مدّعي ، خدا بکند.

 

در اين عبارت بکند و نکند با هم متضاد هستند.

 

3- متناقض نما يا تناقض ( پارادوکس ) : هر گاه دو مفهوم متضاد را به هم نسبت دهيم يا آن دو را در يک چيز جمع کنيم ، آرايه ي متناقض نما شکل مي گيرد. البته اين تناقض ظاهري است و معمولاً معنايي عميق و پر مغز در آن نهفته است ؛ اين شگرد کلامي گاهي در حرف هاي روزمره نيز به کار مي رود ؛ مثلاً وقتي مي گوييم جيب هايم پر از خالي است پر بودن و خالي بودن را به جيب هايمان نسبت داده ايم و به ظاهر سخني متناقض بر زبان آورده ايم ، اما هر کسي به مفهومي که در پس آن است پي مي برد. در واقع ما به کمک اين آرايه در خلاصه ترين شکل ، فقر و نداري خود را همراه با مايه هايي از طنز و اغراق بيان کرده ايم. براي درک بهتر به مثال زير توجه کنيد :

 

جامه اش شولايِ عرياني است

 

ملاحظه مي شود که عرياني به شولا نسبت داده شده است اما شولا نوعي جامه است و ضّد عرياني.

 

4- عکس ( قلب ) : هر گاه د ريک بيت يا عبارت ، بين دو مورد ( مثلاً « الف » و « ب » ) رابطه اي برقرار کنيم ( رابطه اي اضافي ، اسنادي ، فاعل و مفعولي و ... ) و آن گاه در بخش ديگري از همان بيت يا عبارت ، بين آن دو مورد همان رابطه را برقرار کرده اما جاي آن دو را با هم عوض کنيم ، آرايه عکس شکل مي گيرد. براي مثال :

 

بهرام که گور مي گرفتي همه عمر / ديدي که چگونه گور بهرام گرفت

 

5- تلميح ( اشاره ) : هر گاه با شنيدن بيت يا عبارتي به ياد داستان و افسانه ، رويدادي تاريخي و مذهبي يا آيه و حديثي بيفتيم ، بدون آن که آن موضوع مستقيماً تعريف شده باشد آن بيت يا عبارت داراي آرايه تلميح است . به نمونه زير توجه کنيد :

 

پدرم روضه ي رضوان به دو گندم بفروخت / نا خلف باشم اگر من به جوي نفروشم .

 

اين بيت اشاره به داستان آدم و حوا و رانده شدن او از بهشت به خاطر خوردن گندم دارد.

 

6- تضمين : هر گاه شاعر يا نويسنده اي ، بخشي از شعر يا نوشته ي ديگر را در ميان اثر خود جاي دهد ، آن شعر يا نوشته را تضمين نموده است. براي نمونه :

 

چه خوش گفت فردوسي پاکزاد / که رحمت بر آن تربت پاک باد

ميازار موري که دانه کش است / که جان دارد و جان شيرين خوش است

 

اين دو بيت بخشي از بوستان سعدي است و همان گونه که مي بينيد ، سعدي بيتي معروف از فردوسي را در ميان شعر خود عيناً نقل کرده است.

 

7- اغراق ( مبالغه ، غلو ) : هنگامي كه شاعر يا نويسنده ، صفتي را در فرد يا پديده اي آن چنان برجسته نشان دهد كه در عالم واقع امكان دست يابي به آن صفت در آن حّد و اندازه وجود نداشته باشد ، آرايه ي اغراق آفريده مي شود. البته اين ادعاي غير ممكن بايد به گونه اي بيان شده باشد كه باعث افزايش جاذبه ي سخن گردد و شعار گونه و غير واقعي جلوه نكند ؛ به مثال زير توجه كنيد ؛

 

يارم به يك لا پيرهن خوابيده زير نسترن / ترسم كه بوي نسترن مست است و هوشيارش كند

 

همان طور كه ملاحظه مي شود شاعر در اين بيت خواب يارش را چنان لطيف و سبك توصيف مي كند كه حتي بوي خوش گل نسترن هم مي تواند آن را آشفته سازد.

 

8- حُسن تعليل : هر گاه شاعر و نويسنده براي موضوعي ، دليل غير واقعي و تخيلي بيان ،‌ اما دلپذير و قانع كننده بيان كند ، به حسن تعليل دست مي يابد.

 

به اين مثال از اخلاق ناصري كه در آن دليل غير واقعي اما نسبتاً جالب براي كم سخني افراد دانا ذكر شده است ، دقت كنيد :

 

از حكيمي پرسيدند كه : چرا استماع تو از نطق ، زيادت است ؟ زيرا كه مرا دو گوش داده اند و يك زبان

 

9- مَثَل : هر گاه شاعر يا نويسنده در سخن خود از ضرب المثلي استفاده كند و يا بخشي از سخن او آنقدر معروف شده باشد كه امروزه به عنوان ضرب المثل به كار رود آن بخش از كلام داراي آرايه ي «مَثَل» است. به مثال زير توجه كنيد :

 

به آب مي برد و تشنه باز مي آرد / هزار جگر تشنه را چه زنخدانش

 

مصراع اول اين بيت معادل ضرب المثل آدم را تشنه تا لب آب مي برد و بر مي گرداند دارد.

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و چهارم بهمن 1389ساعت 14:13  توسط حمید  | 

انواع جناس :

۱) جناس تام را تعریف کنید ؟

دو واژه که در تلفظ یکی ، اما در معنی مختلف اند را "جناس تام " گویند .

مانند: برادر که در بند خویش است نه برادر ، نه خویش است .

خویش اول به معنی " خود " و خویش دوم به معنی " قوم و خویش " است .

▪ خود آزمایی

۱) در اشعار و جمله های زیر ، جناس تام را تعیین کنید و معنی هر یک از ارکان را بگویید؟

خرم تن او که روانش از تن برود ، سخن روان است

روح و جان مشهور و جاری بر سر زبان هاست

(سعدی)

نالم زدل چو نای من اندر حصار نای پس گرفت همت من زین بلند جای

نِی اسم زندان مسعود سعد

(مسعود سعد)

گر آمدم به کوی تو چندانی غریب نیست چون من در آن دیار هزاران غریب هست

عجیب فرد ناشناس

(حافظ)

وای که گیسوی تو را رسم تطاول آموخت هم تواند کرمش داد من مسکین داد

حق فعل ماضی

(حافظ)

نه عجب که قلب دشمن شکنی به روز هیجا تو که قلب دوستان را به مفارقت شکستی

میانه ی لشکر دل

(سعدی)

با زمانی دیگر اندازه ای که پندم می دهی

کاین زمانم گوش بر چنگ است و دل در چنگ نیست

آلت موسیقی دست و مجازاً به معنی اختیار

(سعدی)

کتابی که در او داد سخن آرایی توان داد ، ابداع کنم . (سعد الدین وراوینی )

حق فعل ماضی

۲) جناس ناقص حرکتی را تعریف کنید ؟

یک سانی دو یا چند واژه در صامت ها که علاوه بر اختلاف در معنی ، در مصوت یا مصوت های کوتاه نیز با هم فرق دارند " جناس ناقص می خوانیم .

مانند : شکر کند چرخ فلک ، از مَلِک و مُلْک و مَلَک

کز کرم و بخشش او ، روشن و بخشنده شدم

( مولوی)

▪ خود آزمایی

۱) در اشعار زیر ، جناس های ناقص را بیابید ومصوت های کوتاهی را که با هم تفاوت دارند ، مشخص کنید ؟

مَلِک را همین مُلْک پیرایه بس که راضی نگردد به آزار کس ( سعدی )

اختلاف در مصوت های کوتاه َ ِ و ُ ْ

صاف های جمله عالم خورده گیر همچو دُرد ِ دَردِ دین جستیم ، نیست (مولوی )

اختلاف در مصوت های ِ و ُ

گوهر مخزن اسرار همان است که بود حقه ی مِهر بدان مُهر و نشان است که بود

اختلاف در مصوت های ِو ُ (حافظ)

پسر را نشاندند پیران ده که مِهرت بر او نیست .مَهرش بده

اختلاف در مصوت های ِ و ُ (سعدی)

مکن تاتوانی دل خلق ریش و گر می کُنی ، می کَنی بیخ خویش

اختلاف در مصوت های کوتاه ُ و َ (سعدی)

● انواع جناس ناقص :

۱) جناس ناقص اختلافی را تعریف کنید ؟

دو کلمه که علاوه بر معنی در یکی از حروف اول یا وسط یا آخر با هم مختلف هستند را می گویند .

مانند : دل من هست از این بازار ، بیزار قسم خواهی به دادار و به دیدار

(نظامی)

▪ خود آزمایی

۱) در ابیات زیر ، جناس های ناقص را بیابید و حرف هایی را که متفاوت اند، در آغاز، میان و پایان ارکان نشان دهید ؟

این بوی روح پیروز از آن خوی دلبر است وین آب زندگانی از آن جوی کوثر است

اختلاف در حروف اول (ب ، خ ، ج )

(سعدی)

درشت است پاسخ و لیکن درست درستی ، درشتی نماید نخست

اختلاف در حروف وسط و آخر (س ، ش ، ی )

(ابو شکور)

شرف مرد به جود است و کرامت به سجود هر که این دو ندارد عدمش به ز وجود

ارکان جناس اند و اختلاف در حروف اول ( س ، و)

(سعدی)

ساقی به نور باده بر افروز جام ما مطرب بگو که کار جهان شد به کام ما

اختلاف در حروف اول ( ج ، ک ) / کار و کام : اختلاف در حروف آخر ( ر، م )

(حافظ)

سوزد مرا ، سازد مرا در آتش اندازد مرا و زمن رها سازد مرا ، بیگانه از خویشم کند

اختلاف در حروف وسط (و،ا)

(رهی معیری)

سررشته ی جان به جام بگذار کاین رشته از او نظام دارد

اختلاف در حرف آخر (ن ، م)

(حافظ)

هنگام تنگ دستی در عیش کوش و مستی کاین کیمیای هستی ، قارون کند گوارا را

اختلاف در حرف اول (م ، ه)

(حافظ)

۲) جناس ناقص افزایشی را تعریف کنید ؟

اختلاف دو واژه در معنی و تعداد حروف را " جناس ناقص افزایشی " می خوانیم .

مانند : شادی مجلسیان در قدم و مقدم توانست

جای غم باد مر آن دل که نخواهد شادت

(حافظ)

قدم و مقدوم : اختلاف در حرف اول ، مقدم یک صامت در اول اضافه تر دارد .

▪ خود آزمایی

۱) در اشعار زیر ، جناس های ناقص را بیابید و هر نوع افزایشی را که در ارکان صورت گرفته است نشان دهید ؟

سعدیا گر نکند یاد تو آن ماه ، مرنج ما که باشیم که اندیشه ی ما نیز کنند (سعدی)

جناس ناقص افزایشی حرف ه در آخر رکن اول اضافه شده است

ده روزه مهر گردون،افسانه است و افسون نیکی به جای یاران ، فرصت شمار یارا

جناس ناقص اختلافی در حرف وسط جناس ناقص افزایشی ن در آخر یاران اضافه شده است

(حافظ)

موج ها خوابیده اند ، آرام و رام طبل طوفان از نوا افتاده است

جناس ناقص افزایشی "آ" در رکن اول افزوده شده است .

(مهدی اخوان ثالث)

جان بی جمال جانان میل جهان ندارد هر کسی که این ندارد حقا که آن ندارد

جناس ناقص افزایشی افزایش " ان " در آخر واژه ی دوم .

(حافظ)

چو دید آن درفشان درخش مرا به گوش آمدش بانگ رخش مرا

جناس ناقص افزایشی افزایش صامت "د" در واژه ی اول

(فردوسی)

خود کار من گذشت زهر آز و آرزو از کان و از مکان پی ارکانم آرزوست

جناس ناقص افزایشی افزایش در / جناس ناقص افزایشی افزایش م در رکن دوم وسط و آخر کلمه آرزو

(مولوی)

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و چهارم بهمن 1389ساعت 14:11  توسط حمید  |